مطالعه تطبیقی حضرات خمس از دیدگاه قیصری و امام خمینی
34 بازدید
محل نشر: اولین کنگره بین‌المللی (علمی- پژوهشی) فرهنگ و اندیشه دینی/ جلد اول مجموعه مقالات
نقش: نویسنده
سال نشر: 1393
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
حضرات خمس، مفهومی جامع در عرفان اسلامی است که نخستین بار در مکتب ابن‌عربی و توسط خود او به شکل مصطلح آن عنوان گردید. حضرات خمس ناظر بر درجات و مقامات وجود مطلق و مراتب کلّی هستی است که محل ظهورات و تجلیات حق تعالی می‌باشد. قیصری و امام خمینی که هر دو متأثر از آموزه‌های مکتب ابن‌عربی هستند، تمایز آرای آشکاری با یکدیگر و با سایر عرفا در این زمینه دارند و در برخی موارد، ابداعاتی را نیز می‌توان از آنها سراغ گرفت. به زعم ایشان مراتب وجود، منحصر در پنج حضرت است که عبارتند از: لاهوت، جبروت، ملکوت، ملک و انسان کامل. از میان این حضرات، لاهوت، جزء مراتب ذات بوده و بر مرتبة ذات واحدیت اطلاق می‌شود. سه مرتبة دیگر نیز از جمله مراتب خارج محسوب می‌گردند. همچنین انسان کامل، جامع حضرات پیشین است و از آن تحت عنوان کون جامع یاد می‌شود. گونة رویکرد قیصری و امام خمینی به موضوعات عرفانی و از جمله حضرات خمس، تحت تأثیر سنتی است که از آن برخاسته‌اند؛ بدین لحاظ عرفان امام خمینی، رنگ و بوی عرفان شیعی دارد. تطبیق آرای قیصری و امام در مواردی؛ نظیر مفهوم وجود، اسماء و صفات الهی، مفاتیح غیب، عماء، مراتب ذات حق، مراتب خارج، انسان کامل و نظایر آنها که همگی داخل در مقولة حضرات خمس هستند، اختلافات مبنایی ایشان را در این زمینه به خوبی تبیین می‌کند. تضارب تأملات عرفانی این دو عارف برجسته، به‌ویژه در مسئلة حقیقت محمدیه و اضافه شدن حقیقت علویه در عرفان امام، جلوة بیشتری می‌یابد. بر این اساس، پژوهش حاضر به بررسی تطبیقی دیدگاه‌های قیصری و امام خمینی پیرامون حضرات خمس می‌پردازد.