بازشناسی مفهوم عماء در عرفان اسلامی
45 بازدید
محل نشر: دوفصلنامه علمی- پژوهشی پژوهشنامه عرفان/ شماره 9
نقش: نویسنده
سال نشر: 1392
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
عماء از جمله مفاهیم کلیدی عرفان اسلامی در حوزة عرفان نظری مکتب ابن‌عربی است که ارتباط مستقیم با عوالم خلقت و نظام تکوین جهان دارد. این مفهوم برگرفته از حدیثی نبوی(ص) به روایت ابورزین عقیلی و حماد بن سلمه است. اما نکته آنجاست که این حدیث در تعلیمات روائی تشیع بر خلاف رقیب اهل سنت‌اش، جایگاه چندانی ندارد. با این حال تأملات عرفانی از این نزاع ظاهری فراتر رفته و با دیدة قبول به آن می‌نگرد. از منظر عرفان، عماء، حقیقت خیال مطلق و نخستین ظرف قبل از کینونت الهی است. خداوند در عماء صور اشیای عالم را می‌گشاید و همة موجودات را ظاهر می‌سازد. ظهور کثرات در عماء به واسطة کلمة جلالة «کن» و با «ید الهی» صورت می‌گیرد. نخستین بار ابن‌عربی دوایر مفهوم عماء را به شکل مصطلح آن سامان داد و در آثار پرشمار خود آن را به کار برد. او با بیانی نه چندان صریح، عماء را ناظر بر مرتبة ذات احدیت دانست و همین مسئله موجب به وجود آمدن تضارب و اختلاف در آرای عارفان متأخر که به نوعی شارحان آموزه‌های وی محسوب می‌شدند، گردید؛ به‌گونه‌ای که برخی احتمالات دیگر نیز از جمله مقام واحدیت، فیض اقدس، فیض مقدس، اسم اعظم و انسان کامل برای اطلاق بر حقیقت عمائیه از سوی آنها مطرح شد. ما در این مقاله سعی داریم ضمن تشریع ابعاد ماهوی مفهوم عماء و بررسی جایگاه آن در نظام آفرینش، تفصیلاً تفاوت دیدگاه‌های عرفا را در این زمینه مورد تحقیق قرار دهیم.