مراتب ذات حق در سوره اخلاص
32 بازدید
محل نشر: فصلنامه علمی- پژوهشی پژوهشهای فلسفی- کلامی/ شماره 54
نقش: نویسنده
سال نشر: 1391
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
سوره مبارکه اخلاص در شمار سوره‌های مهم قرآن کریم قرار دارد که جایگاه آن در بیانات پرگهر حضرات معصومین (ع) و نیز انظار تفسیری اندیشه‌وران مسلمان نمایان می‌گردد. این سوره دربردارنده نکات عمیق عرفانی در ارتباط با ذات حق تعالی است که تاکنون معرکه آرای بسیاری بوده است. بر این اساس بنا به نگاه تأویل‌گرا و باطنی‌محور عرفا، فحوای مراتب سه‌گانه ذات پروردگار؛ یعنی غیب‌الغیوب، احدیت و واحدیت در سوره مذکور نهفته است. در این مقاله به‌اختصار رویکرد عرفانی عارفان مسلمان پیرامون مراتب ذات خداوند با وام‌گیری از سوره اخلاص مورد بحث و تحقیق قرار می‌گیرد. مرتبه غیب‌الغیوب، ذات لابشرط مقسمی است که هیچ گونه اسم و رسمی ندارد و معرفت به آن با هیچ ابزاری میسر نیست. مراتب احدیت و واحدیت نیز به ترتیب، ذوات بشرط لا و بشرط شیء می‌باشند. البته در لسان عرفان، ذات حضرت حق جلّ شأنه واحد است و تعینات سه‌گانه مذکور هر یک بنا به اعتباری نام‌گذاری شده‌اند. گونه نگره عرفان به مراتب ذات خداوند با عنایت به سوره توحیدی اخلاص معمولاً روایتگر این تبیین تفسیری است که «هو» به مرتبه خلوتخانه غیب هویت؛ یعنی غیب‌الغیوب اشاره دارد و منظور از «الله أحد»، مقام ذات احدیت و مراد از «الله الصمد» مقام ذات واحدیت می‌باشد.